Hoe kan wetenschappelijk onderwijs zijn doelstellingen wél realiseren?

29 Apr

Realisering van de doelstellingen van het wo – zo stelde ik in een vorige blogpost – vereist onderwijs op maat voor volwassen ervaren deeltijdstudenten en voor initiële dagstudenten. Ik illustreer deze zienswijze hieronder aan de hand van drie Dublin descriptoren: kennis, toepassing en oordeelsvorming.

Kennis en toepassing

De slechtste manier om leren bij volwassenen te ondersteunen

De slechtste manier om leren bij volwassenen te ondersteunen

Verwerven van wetenschappelijke kennis door volwassen studenten dient nauw aan te sluiten bij hun ervaringskennis (Knowles, 1990). De realisering van de eerste en de tweede Dublin descriptor moet daarom in nauwe samenhang plaatsvinden. Een voorbeeld daarvan is verdiepen van aanwezige kennis van een praktijkprobleem met theoretische begrippen. Dit kan gebeuren aan de hand van realistische cases of met probleemgestuurd onderwijs. Alleen zo wordt voorkomen dat zich een theoretisch cognitief systeem ontwikkelt naast en grotendeels los van de reeds aanwezige praktijkkennis.

Maar ook voor initiële dagstudenten is de relatie tussen theorie en praktijk van essentieel belang. Zij klagen er vaak over dat hun opleiding te theoretisch is. Anders dan bij volwassen ervaren studenten, moet de opleiding voor deze groep de praktijkvoorbeelden zelf aandragen.

Oordeelsvorming (inclusief kritisch denken en probleemoplossing)

De derde Dublin descriptor vereist een heel andere aanpak. Oordeelsvorming betreft de analyse van een complex vraagstuk, waarbij het niet op voorhand duidelijk is, welke kennis een rol speelt. Ook is vaak aanvullende dataverzameling nodig.

Projectgroep Universiteit Aalborg

Projectgroep Universiteit Aalborg

Volwassen ervaren studenten kennen dit soort problemen maar al te goed en ze lossen ze op met behulp van hun praktijkkennis. Het onderwijs moet aansluiten bij deze problemen en vervolgens laten zien dat het gebruik van wetenschappelijke inzichten en methoden leidt tot een dieper inzicht, een meer gefundeerd oordeel en een betere oplossing. Hierbij speelt een ervaren ‘coach’ een belangrijke rol. Deze kent de praktijk, is in staat is studenten te helpen bij het selecteren en toepassen van wetenschappelijke begrippen en ondersteunt hen het doen van onderzoek. Helaas geen alledaags profiel op een doorsnee-universiteit.

Ook voor initiële studenten zijn projecten, die gekoppeld zijn aan praktijkproblemen, wenselijk. Deze projecten verlopen via een iteratief proces. Verdiepen van kennis van de praktijk – bijvoorbeeld door observaties en interviews – en opzoeken van relevante theoretische inzichten, wisselen elkaar af. In de Universiteit van Aalborg (Denemarken) voeren studenten elk semester zo’n project uit. Deze universiteit heeft wereldwijd een voorbeeldfunctie voor menige instellingen voor hoger onderwijs (Kjearsdam & Enemark, 1994).

Leersituatie

Naast ervaring speelt de leersituatie eveneens een belangrijk rol bij de inrichting van onderwijs voor initiële en volwassen studenten.

Availability onlineVoor initiële studenten is de studie een essentieel onderdeel van hun leven. Voor de meesten gaat dit samen met zelfstandig wonen in een universiteitsplaats en deelnemen aan het leven op de campus. Voor werkende studenten moet de studie zich voegen naar het werk en het privéleven. Leven op een campus en contactonderwijs zijn dan ook niet aan de orde. Een combinatie van afstands- en contactonderwijs (blended learning) heeft de voorkeur. Projecten kunnen in de werksituatie worden uitgevoerd. Initiële studenten zijn het meest gebaat bij projectruimten in de campus, van waaruit ze geregeld bedrijven en organisaties bezoeken.

Praktijkopleiding

Het blijft een illusie om te denken dat projecten alleen voldoende zijn om initiële studenten te laten beschikken over voldoende praktijkkennis. Er dringt zich hier een parallel op met de universitaire lerarenopleidingen. Een aantal decennia geleden werd er nog tamelijk lichtzinnig gedacht over de voorbereiding tot het vak van leraar. Nu weten we dat één jaar extra studie, eventueel verdeeld over bachelor en master, minimaal noodzakelijk is om voldoende startcompetentie te verwerven.

Ik pleit daarom voor een vergelijkbare onderwijsvoorziening voor een ieder die vanuit een universiteit in een bedrijf of instelling gaat werken. Uiteraard dient ook hier, naar analogie van de lerarenopleiding, de praktijkcomponent zeer zwaar te wegen.

Kjearsdam, Finn , & Enemark, Stig. (1994). The Aalborg experiment. Project innovation in University Education. Aalborg: Aalborg University Press.

Knowles, M.S. (1990). The adult learner. A neglected species. Houston TX: Gulf Publishing.

Advertisements

2 Reacties to “Hoe kan wetenschappelijk onderwijs zijn doelstellingen wél realiseren?”

  1. Jordan Evers 8 juni 2015 bij 15:26 #

    Ik heb helaas aan den lijve mogen ondervinden dat ‘mijn’ universiteit, de Open Universiteit, zich in het geheel niets gelegen laat liggen aan haar studenten, ongeacht of dat nu over mij ging of over andere studenten die ik in de loop der jaren heb leren kennen.

    De OU is star en gaat niet uit van de student, maar van zichzelf. Hoewel drs. Sander van den Eijnden, voorzitter van het College van bestuur van de Open Universiteit, pedagogie studeerde (1984, Rijksuniversiteit Groningen), wil hij niets met studenten te maken hebben, zoals bleek toen hij zich verschool achter zijn ondergeschikten om aan hem persoonlijk gerichte correspondentie (van een student die ik ken die een klacht had over de OU) te beantwoorden. Hij wil simpelweg niet reageren, noch ingaan op de klachten die diverse studenten hebben. Hij weigert ieder contact. Een dergelijke houding is bewijs dat de titel van dit artikel zeer wel gekozen is: de OU kent haar studenten niet en wil ook niets met hen te maken hebben.

    De enige studenten die de OU wil kennen, zijn die die vol lof zijn. Studenten hebben ervaren dat klagen bij de OU niets oplevert, behalve dan een laag cijfer of een ‘onvoldoende’ bij het tentamen. Derhalve klagen veel studenten niet meer, maar ondergaan zij zwijgend het OU-lot omdat zij hun papiertje willen halen. Zij vullen de enquêtes niet meer in, zodat alleen de positieve resultaten tevoorschijn komen in de uitslagen en de OU te boek staat als ‘beste universiteit van 2015′. Echter, al de klachten en ontevreden uitlatingen van studenten zijn niet meegerekend, wat dus een vals beeld geeft.

    Vooral het feit dat nu vrijwel iedere module ingangseisen heeft en je dus niet meer kunt volgen wat jij leuk vindt, maar je gedwongen bent je te voegen in het keurslijf van de OU, heeft kwaad bloed gezet (was het voorheen mogelijk om losse bachelor- en mastermodulen te volgen, nu kan dat niet meer; je moet nu éérst bepaalde modulen hebben gehaald en/of éérst je bachelor hebben gehaald).
    Dat gekoppeld aan het feit dat docenten en mentoren niet capabel zijn (tot uiting komend onder meer in het feit dat zij de antwoorden op vragen niet kennen), dat de OU blijkbaar niet bereid is te leren (hoewel ik meerdere studenten ken die aangegeven hebben waar zij tegenaan lopen bij de OU maar waar de OU niet op reageert) en dat het nu niet meer mogelijk is de opleiding geheel naar eigen wens samen te stellen, heeft velen doen besluiten hun heil elders te zoeken.
    De OU is net als de Titanic die, doof voor commentaar, haar eigen koers kiest.

    • hmjvandenbosch 25 juni 2015 bij 07:53 #

      Hoewel deze reactie wel erg sterk is aangezet, is zij tekenend voor onvrede van studenten met de switch die de OU heeft gemaakt van een zeer flexibel en open systeem naar een systeem met vaste startmomenten van opleidingen en een standaard cursusduur (waarvan afgeweken kan worden). Dit systeem is tot dusver echter alleen voor de masteropleidingen. De reactie verschilt weinig van de kritiek die studenten de afgelopen maanden op andere studenten hebben laten horen op de prestatiegerichtheid van het onderwijs. Bekijk overigens mijn recente blogpost Hoger Onderwijs voor volwassenen: schenk klare wijn! http://wp.me/p32hqY-dt

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: